Ders Öğretim Planı

Ders Kodu Ders Adı Ders Türü Yıl Dönem AKTS
TDE322 Güney-Doğu Türk Lehçeleri 927003 3 6 3

Dersin Amacı

Güneydoğu Türk Lehçelerinin karakteristik ses ve şekil özellikleri ile ilgili bilgi vermek, ilgili lehçelere ait metinleri okuyup anlayabilmek, dilbilgisel çözümlemeler yapmak, metinlerin ses ve şekil özelliklerinden hareketle hangi lehçeye ait olduğunu ayırt edebilmek

Dersin Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri

Dr. Öğr. Üyesi Hanife ALKAN ATAMAN

Ön Koşul Dersleri

Yok

Önerilen Diğer Hususlar

Yok

Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar

Tekin, Talat-Ölmez, Mehmet (1999). Türk Dilleri, Simurg Yayınları. Türk Dünyası El Kitabı I-IV (1992). Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları. Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi, 1-32 C. (e-kitap) Gürsoy Naskali, Emine (1997). Türk Dünyası Gramer Terimleri Kılavuzu, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Ercilasun, Ahmet B. (2007). “Özbek Türkçesi”, Türk Lehçeleri Grameri, Ankara: Akçağ Yayınları: 231-290. Ercilasun, Ahmet B. (2007). “Yeni Uygur Türkçesi”, Türk Lehçeleri Grameri, Ankara: Akçağ Yayınları: 355-428. Doğan, Levent vd. (2007). “Özbek Türkçesi”, Çağdaş Türk Lehçeleri El Kitabı, İstanbul: Kriter Yayınları: 367-417. Doğan, Levent vd. (2007). “Yeni Uygur Türkçesi”, Çağdaş Türk Lehçeleri El Kitabı, İstanbul: Kriter Yayınları: 619-681. Buran, Ahmet-Alkaya, Ercan (2012). “Özbek Türkçesi”, Çağdaş Türk Lehçeleri. Ankara: Akçağ Yayınları: 149-186. Buran, Ahmet-Alkaya, Ercan (2012). “Özbek Türkçesi”, Çağdaş Türk Lehçeleri, Ankara: Akçağ Yayınları: 186-230. Ercilasun Ahmet Bican (1992). Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü, I-II, Kültür Bakanlığı Yayınları. Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Grameri Fiil-Basit Çekim (2006). (Ed.: Ahmet Bican Ercilasun vd.), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Zeynalov, Ferhat (1993). Türk Lehçelerinin Karşılaştırmalı Dilbilgisi, İstanbul: Cem Yayınları. Tekin, Talat (1989). “Türk Dil ve Diyalektlerinin Yeni Bir Tasnifi”, Erdem. Tavkul, Ufuk (2003). “Türk Lehçelerinin Sınıflandırılmasında Bazı Kriterler”, Kırım Dergisi, 12 (45), 23-32. Coşkun, Volkan (2000). Özbek Türkçesi Grameri, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Yıldırım, Hüseyin (2009). Özbek Türkçesi, Ankara: Gazi Kitabevi. Ölmez, Zuhal. “Özbekler ve Özbekçe”, Türk Halkları ve Dilleri, 12: 24-31. Öztürk, Rıdvan (2005). Özbek Türkçesi El Kitabı, Çizgi Kitabevi, Konya 2005. Saray, M. (1993). Özbek Türkleri Tarihi, İstanbul. Yaman, Ertuğrul-Mahmud, Nizamiddin (1998). Özbek Türkçesi-Türkiye Türkçesi/Türkiye Türkçesi-Özbek Türkçesi Karşılıklar Kılavuzu, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Yusuf, Berdak-Tulum, Mehmet Mahur (1994). Özbekistan Türkçesi-Türkiye Türkçesi/Türkiye Türkçesi-Özbekistan Türkçesi Sözlük, İstanbul TDAV Yayınları. Özbek Tilinin İzohlı Lugati (komisyon), Taşkent, 5 C. Yaman, Ertuğrul (2000). Türkiye Türkçesi ve Özbek Türkçesinin Söz Dizimi Bakımından Karşılaştırılması, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Öz, Aynur (1999). Özbek Türkçesinde İsimler. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Öztürk, Rıdvan (1994). Yeni Uygur Türkçesi Grameri, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Emet, Erkin (2015). Doğu Türkistan Uygur Ağızları, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Emir Neçipoviç Necip (1995). Yeni Uygur Türkçesi Sözlüğü, (Çev. İklil Kurban), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Yıldız, Mustafa (2016). Yeni Uygur Türkçesinde Tasvir Fiilleri, Kömen Yayınları. Öztürk, Rıdvan (1997). Özbek ve Yeni Uygur Türkçelerinde Fiil, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Arız, Erkin (2002). “Sarı Uygur Araştırmalarının Toplu Bir Kaynakçası”, KÖK Araştırmalar: Kök Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi: C IV, S 1, s. 117-148. Çağatay, S. (1962). “Sarı Uygurların Dili”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten 1961: s. 37-42. Geng, S. - CLARK, L. (1992-93). Saryg Yugur Materials. Acta Orientalia Academiae Scientarum Hungaricum, C XLVI, s. 189-224. Ölmez, M. (1996). “Sarı Uygurlar Sarı Uygurca”, Çağdaş Türk Dili: S 98, s. 31-37. Tenışev, E. R. (1976). Stroy Sarıg-yugurskogo yazıka, Moskva. Dwyer, A. M. (2007). Salar, A Study in Inner Asian Language Contact Processes,Part I: Phonology: Wiesbaden. Hahn, R. F. (1998). “Yellow Uyghur and Salar. The Turkic Languages”, (Ed. L.JOHANSON and É. Á. CSATÓ), Routledge, London and New York, s. 397-402. Kakuk, S. (1961). “Textes Salar”, AOH XIV: C 1, S 2, s. 95-117. Ölmez, M. (2012). “Oğuzların En Doğu’daki Kolları: Salırlar ve Dilleri”, Türk Dili: C CIII, S 732, s. 38-43. Poppe, N. (1953). “Remarks on the Salar Language”, Harvard Journal of Asiatic Studies: Vol. 16, N 3-4, s. 438-477.

Staj Durumu

Yok

Dersin İçeriği

Güneydoğu Türk Lehçeleri arasında yer alan Özbek, Yeni Uygur, Sarı Uygur ve Salar Türkçesi hakkında genel bilgi, Özbek ve Yeni Uygur Türkçesi gramer özellikleri ve sözcükler üzerinde ek-kök tahlilleri

Değerlendirme

# Etkinlikler Adet Yuzde Katkısı Yarıyıl İci Etkinlik Yıl Sonu Etkinlik
90 Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri 0 40
91 Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri 0 60
1 Ara Sınav 1 100 1
2 Final Sınavı 1 100 1

Ders İş Yükü Verisi

# Etkinlikler Adet Süresi(saat) Toplam İş Yükü(saat)
1 Ara Sınav 1 30 30
2 Final Sınavı 1 30 30
4 Quiz 1 7 7
6 Uygulama/Pratik 1 5 5

Haftalık Ders İçeriği

Hafta Teorik Uygulama Laboratuar Ders Notları
1 Çağdaş Türk lehçeleri ile ilgili genel bilgi, yararlanılacak kaynaklar, lehçe grupları, "lehçe", "dil", "şive" kavramları Güneydoğu Türk Lehçeleri Notlar.docx
2 Türk dünyası, Türk dilinin yayılma alanları, Türk lehçelerinin tasnifi meselesi Lehçe tasnifleri.ppt
3 Güneydoğu Türk lehçeleri, Özbek edebiyatı, Özbek Türkçesinin genel özellikleri
4 Özbek Türkçesinin ses bilgisi
5 Özbek Türkçesinin şekil bilgisi
6 Özbek Türkçesi metinleri üzerinde gramer incelemesi
7 Özbek Türkçesi metinleri üzerinde gramer incelemesi
8 Ara-sınav
9 Yeni Uygur edebiyatı, Yeni Uygur Türkçesi ses bilgisi
10 Yeni Uygur Türkçesi şekil bilgisi
11 Yeni Uygur Türkçesi metinleri üzerinde gramer incelemesi
12 Yeni Uygur Türkçesi metinleri üzerinde gramer incelemesi
13 Sarı Uygur Türkçesinin ses ve şekil bilgisi
14 Salar Türkçesinin ses ve şekil bilgisi

Dersin Öğrenme Çıktıları

# Öğrenme Çıktı Id Açıklama
1 1257727 Öğrenciler, Türk Dili ve Edebiyatı alanında araştırma ve çalışma yapabilmenin temel bilgi ve becerilerine sahip olur.
2 1257728 Çağdaş Türk lehçelerini temel seviyede bilir.
3 1257730 Metinlerin ses ve şekil özelliklerinden hareketle hangi lehçeye ait olduğu çıkarımını yapabilir.

Bölüm Program Çıktıları

# Program Çıktı Id Açıklama
1 63667 Öğrenciler Türk Dili ve Edebiyatının başlangıçtan günümüze kadar gelişimini ve tarihçesini bilir.
2 63668 Türk Dili ve Edebiyatı alanında araştırma ve çalışma yapabilmenin temel bilgi ve becerilerine sahip olur.
3 63669 Türkçeyi en güzel şekilde kullanabilmek ve kendini ifade edebilme yeteneği kazanır.
4 63670 Dil, kültür ve edebiyat alanlarında gelişmiş bir duyarlılık ve zevke sahip olur.
5 63671 Eski harflerle yazılmış edebi metinleri okuma, yazma ve anlama bilgi ve becerisine sahip olur.
6 63672 Tarihi ve çağdaş Türk lehçelerini temel seviyede bilir.
7 63673 Halk bilimi (folklor) ve Halk edebiyatı alanlarında derleme ve araştırma yapar.
8 63674 Türk Dili ve Edebiyatıyla ilgili araştırma projeleri yapabilecek bilgi ve yeteneğe sahip olur.
9 63675 Belgesel filmi, sinema filmi ve reklam filmi gibi alanlarda metin ve senaryo yazarlığı; gazete, dergi ve matbaalarda redaktörlük ve editörlük yapar.
10 63693 Alanda edinilen ileri düzeydeki kuramsal ve uygulamalı bilgileri kullanabilir.
11 63688 Alanla ilgili sorunları tanımlar, analiz eder, araştırmalara dayalı çözüm önerileri geliştirir.
12 63676 Bu bilgi ve çözümleri eğitim-öğretim kurumlarında ya da bu kurumların dışındaki kurum ve kuruluşlar aracılığıyla toplumla paylaşır.
13 63694 Alan ile ilgili ileri düzeydeki bir çalışmayı bağımsız olarak yürütebilir.
14 63686 Alana dair yenilikçi projeler hazırlar.
15 63689 Alan ile ilgili uygulamalarda karşılaşılan ve öngörülemeyen karmaşık sorunları çözmek için bireysel ve ekip üyesi olarak sorumluluk alabilir.
16 63687 Bu projelere alanla ilgili kişi ve kuruluşları dâhil eder.
17 63678 Sorumluluğu altında çalışanların bir proje çerçevesinde gelişimlerine yönelik etkinlikleri planlayabilme ve yönetebilir.
18 63690 Alanda edinilen ileri düzeydeki bilgi ve becerileri eleştirel bir yaklaşımla değerlendirebilir.
19 63691 Öğrenme gereksinimlerini belirleyebilme ve öğrenmeyi yönlendirebilir.
20 63692 Yaşam boyu öğrenmeye ilişkin olumlu tutum geliştirebilir.
21 63677 Alandaki bilgiye erişim kaynaklarını (kütüphaneler, online kaynaklar, veri tabanları vs.) kullanabilir.
22 63679 Alan ile ilgili konularda ilgili kişi ve kurumları bilgilendirebilme, düşünceleri ve sorunlara ilişkin çözüm önerilerini yazılı ve sözlü olarak aktarabilir.
23 63680 Alan ile ilgili konularda düşünceleri ve sorunlara ilişkin çözüm önerilerini nicel ve nitel verilerle destekleyerek uzman olan ve olmayan kişilerle paylaşabilir.
24 63681 Toplumsal sorumluluk bilinci ile yaşanılan sosyal çevre için proje ve etkinlikler düzenleyebilme ve bunları uygulayabilir.
25 63682 İletişim ve etkinlikler için yazılı, işitsel, görsel ve sosyal medyayı kullanabilir.
26 63683 Alan ile ilgili verilerin toplanması, yorumlanması, uygulanması ve sonuçlarının duyurulması aşamalarında toplumsal, bilimsel, kültürel ve etik değerlere uygun hareket eder.
27 63684 Eleştirel bir biçimde alanda derinlemesine bilgi sahibi olur.
28 63685 Alana ilişkin gelişmelerden haberdar olur.

Ögrenme Çıktı Matrisi

Program Çıktısı
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28
Öğrenme Çıktısı
1 4 4 3 3 5
2 5
3 3 3 4
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek