Ders Öğretim Planı

Ders Kodu Ders Adı Ders Türü Yıl Dönem AKTS
TDE430 Kuzey-Doğu Türk Lehçeleri 927003 4 8 5

Dersin Amacı

Kuzeydoğu Türk Lehçelerinin karakteristik ses ve şekil özellikleri ile ilgili bilgi vermek, ilgili lehçelere ait metinleri okuyup anlayabilmek, dilbilgisel çözümlemeler yapmak, metinlerin ses ve şekil özelliklerinden hareketle hangi lehçeye ait olduğunu ayırt edebilmek

Dersin Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri

Dr. Öğr. Üyesi Hanife ALKAN ATAMAN

Ön Koşul Dersleri

Yok

Önerilen Diğer Hususlar

Yok

Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar

Tekin, Talat-Ölmez, Mehmet (1999). Türk Dilleri, Simurg Yayınları. Türk Dünyası El Kitabı I-IV (1992). Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları. Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi, 1-32 C. (e-kitap) Gürsoy Naskali, Emine (1997). Türk Dünyası Gramer Terimleri Kılavuzu, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Ercilasun, Ahmet B. (2007). Türk Lehçeleri Grameri, Ankara: Akçağ Yayınları. Doğan, Levent vd. (2007). Çağdaş Türk Lehçeleri El Kitabı, İstanbul: Kriter Yayınları. Buran, Ahmet-Alkaya, Ercan (2012). Çağdaş Türk Lehçeleri, Ankara: Akçağ Yayınları. Ercilasun Ahmet Bican (1992). Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü, I-II, Kültür Bakanlığı Yayınları. Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Grameri Fiil-Basit Çekim (2006). (Ed. Ahmet Bican Ercilasun vd.), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Zeynalov, Ferhat (1993). Türk Lehçelerinin Karşılaştırmalı Dilbilgisi, İstanbul: Cem Yayınları. Tekin, Talat (1989). “Türk Dil ve Diyalektlerinin Yeni Bir Tasnifi”, Erdem. Tavkul, Ufuk (2003). “Türk Lehçelerinin Sınıflandırılmasında Bazı Kriterler”, Kırım Dergisi, 12 (45), 23-32. ARIKOĞLU, Ekrem-Kuular, Klara, (2003). Tuva Türkçesi Sözlüğü, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Tuvaca Araştırmaları, Tuvaca Varyantların Belgelenmesi ve Tanımlanması (2018). Garfiker Yayınları. Arıkoğlu, Ekrem (2020). Çağdaş Hakas Edebiyatı Örnekleri, Bengü Yayınları. Arıkoğlu, Ekrem (2005). Örnekli Hakasça-Türkçe Sözlük, Akçağ Yayınları. Kirişçioğlu,M. Fatih (1992). Yakut Türkçesinde Fiil. Vasiliev, Yuriy (Cargıstay), (1995). Türkçe-Sahaca(Yakutça) Sözlük, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Baskakov, Grammatika Hakasskogo Yazıka Mehmet Ölmez, “Hakaslar ve Hakasça” Baskakov, N. A. (1999). Altayca Türkçe Sözlük. (çev. Emine Gürsoy Naskali-Muvaffak Duranlı), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Güner Dilek, Figen (2015). Güney Sibirya Altay Türkçesi Ağızları, Karşılaştırmalı Ses Bilgisi, Ankara: TDK. Güner Dilek, Figen (2009). Altay Türkçesi, Ankara: Gazi Kitabevi.

Staj Durumu

Yok

Dersin İçeriği

Kuzeydoğu Türk Lehçeleri arasında yer alan Özbek, Yeni Uygur, Sarı Uygur ve Salar Türkçesi hakkında genel bilgi, Özbek ve Yeni Uygur Türkçesi gramer özellikleri ve sözcükler üzerinde ek-kök tahlilleri

Değerlendirme

# Etkinlikler Adet Yuzde Katkısı Yarıyıl İci Etkinlik Yıl Sonu Etkinlik
90 Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri 0 40
91 Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri 0 60
1 Ara Sınav 1 100 1
2 Final Sınavı 1 100 1

Ders İş Yükü Verisi

# Etkinlikler Adet Süresi(saat) Toplam İş Yükü(saat)
1 Ara Sınav 1 12 12
2 Final Sınavı 1 15 15
5 Derse Katılım 12 4 48
8 Rehberli Problem Çözümü 1 7 7

Haftalık Ders İçeriği

Hafta Teorik Uygulama Laboratuar Ders Notları
1 Çağdaş Türk lehçeleri ile ilgili genel bilgi, yararlanılacak kaynaklar, lehçe grupları, "lehçe", "dil", "şive" kavramları
2 Türk dünyası, Türk dilinin yayılma alanları, Türk lehçelerinin tasnifi meselesi
3 Kuzeydoğu Türk lehçeleri, Altay edebiyatı, Altay Türkçesinin genel özellikleri
4 Altay Türkçesinin ses bilgisi
5 Altay Türkçesinin şekil bilgisi
6 Altay Türkçesi metinleri üzerinde gramer incelemesi
7 Altay Türkçesi metinleri üzerinde gramer incelemesi
8 Ara-sınav
9 Hakas edebiyatı, Hakas Türkçesi ses ve şekil bilgisi
10 Hakas Türkçesi metinleri üzerinde gramer incelemesi
11 Yakut edebiyatı, Yakut Türkçesi ses ve şekil bilgisi
12 Yakut Türkçesi metinleri üzerinde gramer incelemesi
13 Tuva edebiyatı, Tuva Türkçesi ses ve şekil bilgisi
14 Tuva Türkçesi metinleri üzerinde gramer incelemesi

Dersin Öğrenme Çıktıları

# Öğrenme Çıktı Id Açıklama
1 1545311 Öğrenciler, Türk Dili ve Edebiyatı alanında araştırma ve çalışma yapabilmenin temel bilgi ve becerilerine sahip olur.
2 1545312 Çağdaş Türk lehçelerini temel seviyede bilir.
3 1545313 Metinlerin ses ve şekil özelliklerinden hareketle hangi lehçeye ait olduğu çıkarımını yapabilir.

Bölüm Program Çıktıları

# Program Çıktı Id Açıklama
1 71436 Öğrenciler Türk Dili ve Edebiyatının başlangıçtan günümüze kadar gelişimini ve tarihçesini bilir.
2 71437 Türk Dili ve Edebiyatı alanında araştırma ve çalışma yapabilmenin temel bilgi ve becerilerine sahip olur.
3 71438 Türkçeyi en güzel şekilde kullanabilmek ve kendini ifade edebilme yeteneği kazanır.
4 71439 Dil, kültür ve edebiyat alanlarında gelişmiş bir duyarlılık ve zevke sahip olur.
5 71440 Eski harflerle yazılmış edebi metinleri okuma, yazma ve anlama bilgi ve becerisine sahip olur.
6 71441 Tarihi ve çağdaş Türk lehçelerini temel seviyede bilir.
7 71442 Halk bilimi (folklor) ve Halk edebiyatı alanlarında derleme ve araştırma yapar.
8 71443 Türk Dili ve Edebiyatıyla ilgili araştırma projeleri yapabilecek bilgi ve yeteneğe sahip olur.
9 71444 Belgesel filmi, sinema filmi ve reklam filmi gibi alanlarda metin ve senaryo yazarlığı; gazete, dergi ve matbaalarda redaktörlük ve editörlük yapar.
10 71462 Alanda edinilen ileri düzeydeki kuramsal ve uygulamalı bilgileri kullanabilir.
11 71457 Alanla ilgili sorunları tanımlar, analiz eder, araştırmalara dayalı çözüm önerileri geliştirir.
12 71445 Bu bilgi ve çözümleri eğitim-öğretim kurumlarında ya da bu kurumların dışındaki kurum ve kuruluşlar aracılığıyla toplumla paylaşır.
13 71463 Alan ile ilgili ileri düzeydeki bir çalışmayı bağımsız olarak yürütebilir.
14 71455 Alana dair yenilikçi projeler hazırlar.
15 71458 Alan ile ilgili uygulamalarda karşılaşılan ve öngörülemeyen karmaşık sorunları çözmek için bireysel ve ekip üyesi olarak sorumluluk alabilir.
16 71456 Bu projelere alanla ilgili kişi ve kuruluşları dâhil eder.
17 71447 Sorumluluğu altında çalışanların bir proje çerçevesinde gelişimlerine yönelik etkinlikleri planlayabilme ve yönetebilir.
18 71459 Alanda edinilen ileri düzeydeki bilgi ve becerileri eleştirel bir yaklaşımla değerlendirebilir.
19 71460 Öğrenme gereksinimlerini belirleyebilme ve öğrenmeyi yönlendirebilir.
20 71461 Yaşam boyu öğrenmeye ilişkin olumlu tutum geliştirebilir.
21 71446 Alandaki bilgiye erişim kaynaklarını (kütüphaneler, online kaynaklar, veri tabanları vs.) kullanabilir.
22 71448 Alan ile ilgili konularda ilgili kişi ve kurumları bilgilendirebilme, düşünceleri ve sorunlara ilişkin çözüm önerilerini yazılı ve sözlü olarak aktarabilir.
23 71449 Alan ile ilgili konularda düşünceleri ve sorunlara ilişkin çözüm önerilerini nicel ve nitel verilerle destekleyerek uzman olan ve olmayan kişilerle paylaşabilir.
24 71450 Toplumsal sorumluluk bilinci ile yaşanılan sosyal çevre için proje ve etkinlikler düzenleyebilme ve bunları uygulayabilir.
25 71451 İletişim ve etkinlikler için yazılı, işitsel, görsel ve sosyal medyayı kullanabilir.
26 71452 Alan ile ilgili verilerin toplanması, yorumlanması, uygulanması ve sonuçlarının duyurulması aşamalarında toplumsal, bilimsel, kültürel ve etik değerlere uygun hareket eder.
27 71453 Eleştirel bir biçimde alanda derinlemesine bilgi sahibi olur.
28 71454 Alana ilişkin gelişmelerden haberdar olur.

Ögrenme Çıktı Matrisi

Program Çıktısı
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28
Öğrenme Çıktısı
1 4 5 5 4 4 4
2 5 4
3 5 4
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek