Ders Öğretim Planı

Ders Kodu Ders Adı Ders Türü Yıl Dönem AKTS
TDE615 Türkiye Türkçesi Dilbilgisi Çözümlemeleri 927003 1 1 6

Dersin Amacı

Türkiye Türkçesinde yer alan sözcüklerin köklerini, iç ve dış yapılarını, oluşum süreçlerini, bu süreçteki kuruluşlarını, biçimbirimlerin yapısını, çekim ve yapım eklerini, sözcük türetme yollarını incelemek, sözcükler üzerinde ek-kök tahlili yapmak, türetmede karşılaşılan sorunların sebeplerini araştırmak ve çözüm yollarını öğretmek, sözcüğün üstlendiği anlam ve gramatikal işlevi hakkında bilgi vermek, metinlerde sözcük türlerini ayırt etmek, söz öbeklerini, cümlenin ögelerini ve cümle türlerini uygulamalı olarak kavramalarını sağlamak

Dersin Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri

Dr. Öğr. Üyesi Hanife ALKAN ATAMAN

Ön Koşul Dersleri

Yok

Önerilen Diğer Hususlar

Yok

Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar

Abdullah Çelik, Nesrin Kaya, Salih Demirbilek, Selcen Çiftçi, Cümle ve Metin Bilgisi Adalı, Oya (1979). Türkiye Türkçesinde Biçim Birimler, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Aksan, Doğan (2000), Her Yönüyle Dil – Ana Çizgileriyle Dilbilim-, 2. Baskı, Ankara : Türk Dil Kurumu Yayınları. Aksan, Doğan (2006). Türkçenin Sözvarlığı, Ankara: Engin Yayınevi. Aktan, Bilal (2016). Türkiye Türkçesinin Söz Dizimi, Eğitim Yayınevi. Aşçı, Ufuk Deniz vd. (2016). Türkiye Türkçesi Söz Dizimi, Palet Yayınları. Atabay, Neşe vd. (2003). Sözcük Türleri, İstanbul: Papatya Yayıncılık. Atabay, Neşe vd. (2008). Türkiye Türkçesi Söz Dizimi, Papatya Yayıncılık. Aydın, İlker (2004). “Türkçede Yan Tümce Türleri ve İşlevleri”, Dil Dergisi, 13 / 126: 29-55. Banguoğlu, Tahsin (2007). Türkçenin Grameri, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Baskakov, A. N. (2017). Çağdaş Türkçede Cümle, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Bilgegil, M. Kaya (1984). Türkçe Dilbilgisi, 3. Baskı, İstanbul: Dergah. Bilir, Tuncay (2005). Zarf-fiil Ekleriyle Dönüştürülebilen Ki’li Cümleler, Ankara Üniversitesi / Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Lisans Tezi. Bozkurt, Fuat (2000). Türkiye Türkçesi, 2. Baskı, Ankara. Delice, H. İbrahim, Sözcük Türleri, Asitan Yayıncılık. Delice, İbrahim (2012). Türkçe Sözdizimi, Kitabevi. Demir, Necati (2019). Türkçe Cümle Bilgisi, Altınordu Yayınları. Demir, Nurettin ve Yılmaz, Emine (2003). Türk Dili El Kitabı, 1. Baskı, Ankara: Grafiker Yayınları. Deny, Jean (1941). Türk Dili Grameri (Osmanlı Lehçesi), (çev. Ali Ulvi Elöve), İstanbul: Maarif Matbaası. Ediskun, Haydar (2007).Türk Dilbilgisi, 11. Baskı, İstanbul: Remzi Kitabevi. Eker, Süer (2002). Çağdaş Türk Dili, Ankara: Grafiker Yayınları. Erdal; Marcel (1991). Old Turkic Word Formation, Wiesbaden. Erdoğan, Metin (2006). Kelime Grupları ve Cümle Bilgisi, Nobel Akademik Yayıncılık. Ergin, Muharrem (1985), Türk Dil Bilgisi, 15. Baskı, Boğaziçi Yayınları. Erkman-Akerson, Fatma - S. N. Şeyda Özil (2015). Türkçede Niteleme-Sıfat İşlevli Yan Tümceler, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Erkul, Rasih (2000). Cümle ve Metin Bilgisi, Anı Yayıncılık. Ersoy, Feyzi (2016). Kelime Tahlilleri, Ankara: Gazi Kitabevi. Gencan, Tahir Nejat (1975). Dilbilgisi, İstanbul: Güven Yayınevi. Gökdayı, Hürriyet (2017). “Öbekleri Oluşturan Sözcükler Arasındaki Anlam İlişkileri”, Türük Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 5: 1-25. Gökdayı, Hürriyet (2018). Türkçede Öbekler, İstanbul: Kriter Yayınevi. Grönbech, Kaare (2011). Türkçenin Yapısı, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Gülensoy, Tuncer (2000). Türkçe El Kitabı, Ankara: Akçağ. Günay, V. Doğan (2007), Sözcükbilime Giriş, İstanbul: Multilingual Yayınları. Gürkan, Duygu Özge (2016), Türkçede Belirteç İşlevli Bağımlı Cümleler, Ankara: Grafiker Yayınları. Hatiboğlu, Vecihe (1974).Türkçenin Ekleri, Ankara: Türk Türk Dil Kurumu Yayınları. Hengirmen, Mehmet (2002). Türkçe Dilbilgisi, Ankara: Engin. İmer, Kamile - Ahmet Kocaman - A. Sumru Özsoy (2011). Dilbilim Sözlüğü, İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi. Karaağaç, Günay (2009). Türkçenin Söz Dizimi. Kesit Yayınları. Karaağaç, Günay (2012). Türkçenin Dil Bilgisi, Ankara: Akçağ Yayınları. Karahan, Leyla (2004). Türkçede Söz Dizimi, Ankara: Akçağ Yayınları. Kononov, A. N. (1956). Grammatika sovremennogo Turetskogo literaturkogo yazıka. Moskova (Türk Edebî Dilinin Grameri, Multilingual, İstanbul, 2001). Korkmaz, Zeynep (2003). Gramer Terimleri Sözlüğü, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Korkmaz, Zeynep (2009). Türkiye Türkçesi Grameri (Şekil Bilgisi), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Kültüral, Zuhal (2018). Türkiye Türkçesi Cümle Bilgisi, Palet Yayınları. Mehmedoğlu, Alaeddin (2001). Türk Dilinde Bağımlı Birleşik Cümle Söz Dizimi, Aşiyan Yayınları. Özkan, Mustafa - Sevinçli, Veysi ( 2008). Türkiye Türkçesi Söz Dizimi, 3F Yayınları. Özmen, Mehmet (2016). Türkçenin Sözdizimi, Karahan Kitabevi. Turan, Ümit Deniz (2012). “Sözdizim, Tümce ve Tümcenin İç yapısı: Sözcük ve Öbekler, Temel ve Karmaşık Tümce Yapısı (Ünite 6, 7, 8)”, Genel Dilbilim-I, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayını No: 2378, Açıköğretim Fakültesi Yayını No: 1375. Ulaş, A. Halim (2003). Cümle ve Metin Bilgisi, Aktif Yayınevi Ders Kitapları. Uzun, Nadir Engin - Özgür Aydın (2006). “Sözdizim”, Dilbilim Temel Kavramlar Sorunlar Tartışmalar, Ankara: Dil Derneği Yayınları. Uzun, Nadir Engin (2000). Anaçizgileriyle Evrensel Dilbilgisi ve Türkçe, İstanbul: Multilingual Yayınları. Üstünova, Kerime (2008), Ad İşletimi (Biçim Bilgisi), İstanbul: Kesit Yayınları. Üstünova, Kerime (2012). Türkiye Türkçesi Ad İşletimi, Sentez Yayım. Üstünova, Kerime (2014). Türkiye Türkçesinde Yapı Kavramı ve Söz Dizimi İncelemeleri, Sentez Yayıncılık. Üstünova, Kerime (2014). Türkiye Türkçesinde Yapı Kavramı ve Söz Dizimi İncelemeleri, Sentez Yayım. Vardar, Berke (2002). Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü, İstanbul: Multilingual Yayınları.

Staj Durumu

Yok

Dersin İçeriği

Biçim bilgisinin temel kavramları ile Türkiye Türkçesinin biçim bilgisi özellikleri, sözcüklerin yapısı, kökleri, yapım ve çekim eklerinin özellikleri, sözcüklere ekleniş biçimleri, Türkçede yeni sözler türetilirken tercih edilen yollar, Türkçenin isim (ad), sıfat, zamir, zarf, fiil, edat, bağlaç, ünlem gibi sözcük türleri ile ilgili genel bilgiler, bu türlerin gramatikal ve anlam açısından incelenmesi, sözcüklerin yapılarının örnekler üzerinde çözümlenmesi; cümlenin tanımı, söz öbekleri (kelime grupları), cümlenin ögeleri; yapılarına, yüklemin yerine, anlamına ve türüne (isim/fiil) göre cümle çeşitleri

Değerlendirme

# Etkinlikler Adet Yuzde Katkısı Yarıyıl İci Etkinlik Yıl Sonu Etkinlik
90 Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri 1 40
91 Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri 1 60
1 Ara Sınav 1 100 1
2 Final Sınavı 1 100 1

Ders İş Yükü Verisi

# Etkinlikler Adet Süresi(saat) Toplam İş Yükü(saat)
1 Ara Sınav 1 1 1
2 Final Sınavı 1 1 1
5 Derse Katılım 14 3 42
27 Makale Yazma 3 10 30
29 Bireysel Çalışma 15 5 75

Haftalık Ders İçeriği

Hafta Teorik Uygulama Laboratuar Ders Notları
1 Biçim bilgisinin tanımı, kapsamı ve özellikleri, sözcük yapısı kavramı, sözcüklerin iç ve dış yapıları, Türkçe sözcüklerin kök ve gövdelerinin özellikleri, eş sesli isim ve fiil kökleri
2 Ekler, Türkçe eklerin özellikleri ve kökenleri, yapım ve çekim arasındaki farklılıklar, isim ve fiil çekimi ekleri, yardımcı sesler meselesi
3 Metinler üzerinde sözcüklerin ek-kök tahlili çalışması
4 Söz yapımı, basit sözcük, türemiş sözcük, birleşik sözcük kavramları, isim yapma yolları ve isim yapım ekleri
5 Fiil yapma yolları ve fiil yapım ekleri, birleşik sözcükler (birleşik isimler ve fiiller), ek kalıplaşması ve ek kalıplaşması ile oluşan sözcükler
6 Metinler üzerinde sözcüklerin ek-kök tahlili çalışması
7 Sözcük türleri, ad (isim), ad durum ekleri, sıfatlar, sıfat türleri, sıfat tamlaması
8 Arasınav
9 Zamirler, zarflar, fiiller, ek-fiil
10 Fiilde çatı, fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil)
11 Edatlar, bağlaçlar, ünlemler
12 Cümle, söz öbeği (kelime grubu), söz dizimi kavramları, cümlenin zorunlu ve istemlik ögeler, cümlenin ögeleri
13 Cümlenin yapısına, yüklemin anlamına, yerine ve türüne göre cümleler
14 Cümlenin ögeleri ve yapısı ile ilgili alıştırmalar

Dersin Öğrenme Çıktıları

# Öğrenme Çıktı Id Açıklama
1 1546784 Biçim bilgisinin temel kavramları hakkında bilgi sahibi olur.
2 1546785 Sözcükler üzerinde şekil bilgisi yönünden inceleme yapabilir.
3 1546786 Sözcüklerin oluşma yollarını kavrar.
4 1546787 Sözcüğün anlam ve gramatikal işlevini öğrenir.
5 1546788 Sözcüğün yapısını ve türlerini kavrar.
6 1546789 Sözdizimin temel terimlerini ve kavramlarını öğrenir.
7 1546790 Türkçede öbek ve cümle türlerini öğrenir.
8 1546791 Metinler üzerinde sözdizimsel incelemeler yapar.

Bölüm Program Çıktıları

# Program Çıktı Id Açıklama
1 78219 Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı çatısı altındaki bir bilim alanında edindiği bilgileri lisans düzeyine nazaran daha üst seviyede geliştirir.
2 78220 Bilim dalında edindiği kuramsal ve uygulamalı bilgileri, diğer disiplinlerden yararlanarak bilimsel ölçütlere göre kullanır ve yeni bilgiler oluşturur.
3 78221 Yüksek lisans seviyesindeki bir tez konusunda derinlemesine araştırma yapar, tezini bilimsel etik kurallarına göre başarıyla yazıp savunur.
4 78222 Üzerinde çalıştığı konudaki verilerin toplanması, yorumlanması, yazılması aşamalarında toplumsal, bilimsel ve etik değerleri gözetir.
5 78223 Güncel gelişmeleri takip eder ve kendi çalışmalarını yazılı, sözlü ve görsel olarak çeşitli platformlarda bilim dünyasının hizmetine sunar.
6 78224 Alanında özümsediği bilgiyi ve sorun çözme yeteneklerini disiplinlerarası çalışmalara uygular.

Ögrenme Çıktı Matrisi

Program Çıktısı
1 2 3 4 5 6
Öğrenme Çıktısı
1 4 4 4 4
2
3
4
5
6
7
8 4 4 4 4
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek