Ders Öğretim Planı

Ders Kodu Ders Adı Ders Türü Yıl Dönem AKTS
TİB680 İslam Düşünce Tarihinde Tekfir Tartışmaları 927003 1 2 6

Dersin Amacı

Tekfir meselesi islam düşünce tarihinin en tartışmalı konularından birisi olup, problemin kökeni hicri birinci yüzyılda vuku bulan Cemel ve Sıffin savaşlarına kadar uzanmaktadır. Haricilerin bu konudaki katı tutumu karşısında, Mürcie mezhebi, daha sonra genel olarak Sünni mezheplerin geneli tarafından da kabullenilecek olan daha ılımlı ve orta yolu bulmaya çalışan bir tavır sergilemiştir. Ezarika gibi Harici alt gruplar bu konudaki katı tavrını sürdürürken, bir diğer Harici mezhep olan İbadiyye küfrü’n-nime ve küfrü’ş-şirk gibi yeni kavramsallştırmalara gitmek suretiyle konuya daha ılımlı yaklaşmış ve bu sebepledir ki varlığını günümüze kadar sürdürmeyi başarmıştır. Mu’tazile’nin el-menzile beyne’l-menzileteyn anlayışı da, bu çok muhataralı konuda, bir orta yol bulma çabasının tezahürü olarak görülebilir. Haklarında, küfr konusunda tavizsiz bir tavır takındıkları şeklinde yaygın bir kanaat bulunan Hanbeli mezhebine mensup alimler de tekfir ettikleri kişilerin iman dairesinden çıktığı ve fakat doğrudan küfre değil islam dairesine düştükleri şeklinde bir anlayış geliştirmek suretiyle, İslam düşünce tarihinde tekfir tartışması bağlamında şahit olunan ‘süreç içinde orta yolu bulma’ anlayışının bir başka örneğini sergilemişlerdir. Bu dersin amacı, öğrencilerin kelam ve mezhepler tarihi literatüründe yer aldığı şekliyle tekfir tartışmaları hakkında bilgi sahibi olmalarını temin etmekle birlikte onların ayrıca bu konuyla ilgili kavramsallaştırmaların oluşum süreçleri ve arkaplanlarıyla ilgili analiz yapabilmelerini ve konuya eleştirel yaklaşabilmelerini de sağlamaya çalışmaktır.

Dersin Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri

Yrd. Doç. Dr. İbrahim Hakkı İnal

Ön Koşul Dersleri

İlk Dönem İslam Mezhepleri tarihi hakkında genel Bilgi Sahibi Olmak

Önerilen Diğer Hususlar

Yok

Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar

*Kılavuz Saim, İman Küfür Sınırı, İstanbul 1997 * Eş’ari, Ebu’l-Hasen, Makalatü’lİslamiyyin, Beyrut 1995. * Eş’ari, Ebu’l-Hasen , el-İbane, Medine 1409. * el-Gazzali, Faysalu’tefrika, Dimeşk 1407. * Sönmez Kutlu, Mezhepler Tarihine Giriş, Değerler Eğitimi Merkezi Yay., İstanbul, 2008. * W. Montgomery Watt, İslam Düşüncesinin Teşekkül Devri, (Çev. E. Ruhi Fığlalı), Birleşik Yay., İstanbul, 1998. * el-Bağdadi, Abdülkahir, el-Fark beyne’l-fırak, nşr. M. Muhyiddin Abdülhamid, Kahire ts. * Şehristani, Muhammed Abdülkerim, el-Milel ve’n-nihal, Kahire 1961.

Dersin Sunulduğu Dil

Türkçe

Staj Durumu

Yok

Dersin İçeriği

Küfr ve tekfir kavramı, imanın tarifi, iman-islam ayırımı, küfrü’n-ni’me-küfrü’ş-şirk kavramları, günah-ı kebair (el-kebair) kavramı, elfaz-ı küfr konusu, küfr tartışmalarının ilk dönem siyasi olaylarıyla ilişkisi, Hanefi-Maturidilerde imanın tarifi ve tekfir anlayışı, Eşarilerde imanın tarifi ve tekfir anlayışı, Haricilerde tekfir kavramı, Mutezile’de tekfir anlayışı, Şia’da tekfir anlayışı, Modern dönem İslam ekollerinin tekfir problemine yaklaşımına genel bir bakış

Değerlendirme

# Etkinlikler Adet Yuzde Katkısı Yarıyıl İci Etkinlik Yıl Sonu Etkinlik
90 Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri 0 40
91 Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri 0 60
27 Makale Yazma 1 60 1
54 Ev Ödevi 1 40 1
2 Final Sınavı 0 100 1

Haftalık Ders İçeriği

Hafta Teorik Uygulama Laboratuar Ders Notları
1 Tekfir kavramı: Lügat ve istilah anlamı
2 Ayet ve hadislerde tekfir kavramı
3 Selefi anlayışta tekfir
4 Haricilerde tekfir anlayışı
5 İmamiyye Şiasında tekfir anlayışı
6 Küfr-fısk-nifak kavramları
7 el-Eş’ari’ye Göre tekfir
8 Ara Sınav
9 Mutezilede tekfir ve el-Menzile beyne’l-menzileteyn
10 el-Gazzali ve tekfir konusunda farklı açılımları
11 Ebu Hanife’nin küfre yaklaşımı
12 İmam-ı Maturidi’nin tekfir anlaışı
13 Mürci’e’nin tekfir konusundaki tutumu
14 Genel Bir Değerlendirme.
15
16

Dersin Öğrenme Çıktıları

# Öğrenme Çıktı Id Açıklama
63271 1166844 P.Ç. 1- Alanına ait klasik ve güncel literatürü tanıma, okuyup anlama ve yorumlayabilme.
63272 1145603 P.Ç. 2- Kaynak dillerdeki (Arapça, Farsça ve Osmanlıca ) metinleri inceleyebilme ve onlardan yararlanabilme.
63273 1154380 P.Ç. 3- Alana ait bilgilerin sahihliğini ve kaynak değerini tespit edebilme.
63274 1144937 P.Ç. 4- Alana ait metodolojiyi kavrama ve doğru kullanabilme.
63275 1155711 P:Ç. 5- Alana ait tarihsel gelişimi ve aşamaları kavrama.
63276 1142875 P.Ç. 6- Alana ait sorunları tespit edebilme.
63277 1159837 P.Ç. 7- Alana ait mesleki formasyonu kazanma ve bilgiyi yerinde kullanabilme ve yeni oluşumlara uyarlayabilme.
63278 1162570 P.Ç. 8- Alana ait terminolojiyi anlama ve doğru kullanabilme.
63279 1148360 P.Ç. 9- Bilimsel yöntemlere uygun olarak yazı yazabilme.

Bölüm Program Çıktıları

# Program Çıktı Id Açıklama
1 67681 Alanına ait klasik ve güncel literatürü tanıma, okuyup anlama ve yorumlayabilme.
2 67680 Kaynak dillerdeki (Arapça, Farsça ve Osmanlıca ) metinleri inceleyebilme ve onlardan yararlanabilme.
3 67683 Alana ait metodolojiyi kavrama ve doğru kullanabilme ,
4 67691 Araştırma konusunun tespiti, araştırılması, yazılması ve değerlendirilmesi aşamasında mesleki etik ve sorumluluk bilinci içersinde davranabilme.
5 67682 Alana ait bilgilerin sahihliğini ve kaynak değerini tespit edebilme.
6 67690 Alana ait bilim dalları kapsamında disiplinler arası çalışma yapabilme.
7 67685 Alana ait sorunları tespit edebilme,
8 67684 Alana ait tarihsel gelişimi ve aşamaları kavrama.
9 67687 Alana ait terminolojiyi anlama ve doğru kullanabilme.
10 67686 Alana ait mesleki formasyonu kazanma ve bilgiyi yerinde kullanabilme ve yeni oluşumlara uyarlayabilme ,
11 67689 Yazılı ve sözlü bilimsel sunum yapabilme.
12 67688 Bilimsel yöntemlere uygun olarak yazı yazabilme,