Ders Öğretim Planı

Ders Kodu Ders Adı Ders Türü Yıl Dönem AKTS
İLH208 Kelam Tarihi 927001 2 4 2

Dersin Amacı

Kelâmın tarihsel zeminde ortaya çıkışını hazırlayan itikâdî, siyasî, psikolojik, sosyo-kültürel nedenlerini ve İslâm toplumundaki yansımalarını tartışma, analiz etme ve değerlendirme melekesi kazandırmak; geçmişten günümüze kelâmın tarihî yapısını, teşekkülünü ve geçirdiği evreleri klâsik ve modern yönleriyle tanıyabilecek ve çözümleyebilecek yeterli alan bilgisine sahip kılmak.

Dersin Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri

Prof. Dr. Fethi Kerim KAZANÇ, Prof. Dr. İsa DOĞAN, Doç. Dr. Faruk SANCAR, Dr. Öğr. Üyesi Rıza KORKMAZGÖZ

Ön Koşul Dersleri

Yok

Önerilen Diğer Hususlar

Yok

Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar

KAYNAKLAR Akbulut, Ahmet, Sahabe Devri Hadiselerinin Kelâmî Problemlere Etkileri, Birleşik Yayıncılık, İstanbul 1992. Çiftçi, Adil, İslâmî Yenilenme Makaleler IV, Ankara Okulu Yayınları, Ankara 2003. Doğan, İsa, "İlk Fikir hareketleri Üzerine Bir Değerlendirme", O.M.Ü.İ.F.D., Sayı: 6, Samsun 1992, (ss. 161-171). Doğan, İsa, Mürcie ve Ebû Hanife, Kardeş Matbaası, Samsun 1992. Doğan, İsa, İslâm’ın Alim Modeli Olarak İmam Zeyd b. Ali, T.D.V. Yayınları, İstanbul 2009. Doğan, İsa, Zeydiyye’nin Doğuşu ve Kelami Görüşleri, Samsun 1996. Ebû Zeyd, Nasr Hâmid, İlahi Hitabın Tabiatı, çev. Mehmet Emin Maşalı, Kitâbiyat Yayınları, Ankara 2001. Efendi, Mustafa Sabri, İnsan ve Kader, çev. İsa Doğan, İstanbul 1989. Esen, Muammer, Kelam Tarihi: Kelam Ekolleri ve Görüşleri, İlâhiyât, Ankara 2006. Fakhry, Majid, “Ahlâkî Gönüllülük: İlk Cebrîler ve Eş‘arîler”, çev. Fethi Kerim Kazanç, O.M.Ü. İlâhiyat Fakültesi Dergisi, Sayı: 9, Samsun 1997, (ss. 315-329). Gölcük, Şerafeddin, Kelam Tarihi: Kişiler, Görüşler, Eserler, Esra Yayınları, Konya 1992. Hanafî, Hasan, “Teoloji mi Antropoloji mi?” çev. M. Sait Yazıcıoğlu, A.Ü.İ.F.D., c. XXIII, Ankara 1978, (ss. 505-531). Işık, Kemal, Mu‘tezile’nin Doğuşu ve Kelâmî Görüşleri, A.Ü. Basımevi, Ankara 1967. İşcan, Mehmet Zeki, Muhammed Abduh’un Dini ve Siyasi Görüşleri, Dergah Yayınları, İstanbul 1998. Kazanç, Fethi Kerim, “Mu‘tezilî Düşünce Sisteminde Ahlâkî Akılcılık”, Tabula Rasa: Felsefe - Teoloji, Yıl: 3, Sayı: 7, Ocak-Nisan 2003, (ss. 17-58). Kazanç, Fethi Kerim, “Klâsik Kelâmî Tartışmaların Doğuşu ve Gelişimine Etki Eden Faktörler”, O.M.Ü. İlâhiyat Fakültesi Dergisi, Sayı: 24-25, Samsun 2007, (ss. 179-227). Kazanç, Fethi Kerim, “İslâm Kelâmında Bilgi Problemi”, Kelam Yazıları, Etüt Yayınları, Samsun 2008, (ss. 163-193). Kazanç, Fethi Kerimç, Kadı Abdulcebbar’da Nedensellik Kuramı, Etüt Yayınları, Samsun 2008. Kazanç, Fethi Kerim, Gazzâlî Öncesi Ehl-i Sünnet Kelâmında Ahlâk Düşüncesi, Ankara Okulu Yayınları, Ankara 2007. Mert, Muhit, Kelam Tarihinin Problemleri, Ankara Okulu Yayınları, Ankara 2008. Özcan, Hanefi, Mâturîdî'de Bilgi Problemi, M.Ü.İF.V. Yayınları, İstanbul 1993. Rahman Fazlur, Ana Konularıyla Kur'an, çev. Alpaslan Açıkgenç, Fecr Yayınları, Ankara 1987. Rahman, Fazlur, İslam ve Çağdaşlık (İslam Eğitim Tarihinde Fikrî Bir Geleneğin Değişimi), çev. Alpaslan Açıkgenç ve M. Hayri Kırbaşoğlu, Fecr Yayınevi, Ankara 1990. Topaloğlu, Bekir, Kelam İlmi: Giriş, Damal Yayınevi, İstanbul 1981 (ss. 25-43), (ss. 56-64). Wolfson, H. Austryn, Kelâm Felsefeleri: Müslüman-Hıristiyan-Yahudi Kelamı, çev. Kasım Turhan, Kitabevi, İstanbul 2001, (ss. 397-442).

Dersin Sunulduğu Dil

Türkçe

Staj Durumu

Yok

Dersin İçeriği

Dersin içeriğini, kelâm ilminin doğuşu, tarihsel gelişim süreci ve kelâm mekteplerinin öğretileri hakkında detaylıca bilgilendirme ve aydınlatma faaliyeti oluşturmaktadır.

Değerlendirme

# Etkinlikler Adet Yuzde Katkısı Yarıyıl İci Etkinlik Yıl Sonu Etkinlik
90 Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri 0 40
91 Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri 0 60
1 Ara Sınav 1 100 1
2 Final Sınavı 1 100 1

Ders İş Yükü Verisi

# Etkinlikler Adet Süresi(saat) Toplam İş Yükü(saat)
1 Ara Sınav 1 1 1
2 Final Sınavı 1 1 1
3 Bütünleme Sınavı 1 1 1
5 Derse Katılım 14 1 21
28 Makale Kritik Etme 5 1 5
29 Bireysel Çalışma 14 1 14
32 Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma 1 6 6
33 Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma 1 6 6

Haftalık Ders İçeriği

Hafta Teorik Uygulama Laboratuar Ders Notları
1 İslâm Kelâmı’nın Ortaya Çıkışı: İslâm Kelâmında İlk Fikir Hareketleri ve İlk Şahsiyetler Dönemi
2 İslâm Kelâmının Tarihi Problemleri I : Hür İrade ve Kader
3 İslâm Kelâmının Tarihi Problemleri II : Allah’ın Sıfatları ve Yaratılmış Kur’ân (Örnek Klasik Kelami Metinler)
4 Belli Başlı Siyasi ve Dinî Fırkalar I : Hâricîlik ve Mürci’îlik
5 Belli Başlı Siyasi ve Dinî Fırkalar II : Şiîlik ve Zeydîlik (Örnek Klasik Kelami Metinler)
6 Belli Başlı Siyasi ve Dinî Fırkalar III: Şiîlik, İmamiyye ve Alevîlik
7 Belli Başlı Siyasi ve Dinî Fırkalar IV: Mu'tezile (Örnek Klasik Kelami Metinler)
8 Belli Başlı Siyasi ve Dinî Fırkalar V: Selefiyye
9 Belli Başlı Siyasi ve Dinî Fırkalar VI: Eş'arîlik ve Mâturîdîlik (Örnek Klasik Kelami Metinler)
10 İslâm Kelâmı ile Felsefe Arasındaki İlişkiler
11 Ara Sınav
12 İslâm Kelâmının Kaynakları ve Özellikleri
13 Yakın Dönemde Kelam Tarihinde Bazı Yenilikçi Şahsiyetler ve Görüşleri I: Fazlur Rahman ve Muhammed Abduh
14 Yakın Dönemde Kelam Tarihinde Bazı Yenilikçi Şahsiyetler ve Görüşleri II: Hasan Hanefî ve Nasr Hâmid Ebû Zeyd

Dersin Öğrenme Çıktıları

# Öğrenme Çıktı Id Açıklama
1 1261062 İslâm Kelâmın doğuşunu hazırlayan faktörleri tutarlı ve rasyonel bir biçimde tahlil edebilme melekesi geliştirmek.
2 1261063 Kelâmın tarihsel süreçte geçirdiği evreleri kavrama becerisi kazandırmak.
3 1261064 Kelâmın tarihsel yapısını ve teşekkülünü derinlikli olarak kavrayabilmek.
4 1261065 Kelâmın İslâmî ilimler içindeki yerini ve önemini bellemek.
5 1261066 Kelamın dini ilimler sahasında yeterlilikler ve yetkinliklerin kazanılmasındaki rolünü kavratmak.

Bölüm Program Çıktıları

# Program Çıktı Id Açıklama
1 63838 Bireysel ve toplumsal düzeyde etkili din hizmeti sunabilmek için gerekli olan genel kültür, alan bilgisi ve mesleki formasyona ilişkin bilgi ve becerilerini geliştirebilme.
2 63839 Din bilimlerine ilişkin alanlarda, disiplinler arası çalışma becerisi.
3 63848 Tarihi süreç içinde oluşmuş İslam Kültür ve Medeniyetini özgün nitelikleriyle kavratarak, tarihi ve kültürel mirasımıza ilişkin bir aidiyet duygusu ve bilinci geliştirebilme.
4 63840 Bireysel, toplumsal ve küresel nitelikteki olay ve sorunlara, dini ve sosyal bilimlerin verileri doğrultusunda, tanımlama, kurgulama, değerlendirme ve çözüm önerileri getirebilme becerisi.
5 63849 Aldığı eğitim ve öğretime paralel olarak, toplum içerisinde mesleğini temsil edebilme duygu ve becerisi.
6 63850 Her çeşit bireysel, toplumsal hatta küresel nitelikli, felsefi, sosyal, psikolojik ve dini içerikli sorunları, temel kaynaklardan yararlanarak, bilimsel düzeyde araştırıp, analiz ve sentez yaparak, rapor haline getirebilme.
7 63841 Örgün ve yaygın din eğitiminin hedef kitlesi olan çocuk, genç, yetişkin ve yaşlıları biyolojik, psikolojik, sosyal ve dini gelişim özelliklerine göre tanıyıp, uygun yöntem ve tekniklerle dini öğretileri sunabilme becerisi.
8 63842 Toplumun dezavantajlı grubunu oluşturan (engelliler, mahkumlar, hasta ve yaşlılar, dul ve yetimler) kişilere yönelik, dini danışmanlık ve rehberlik yapabilme.
9 63843 Din bilimlerine ilişkin araştırmalarda meslek etiğine riayet, bireysel ve toplumsal sorumluluk bilinci içinde hareket etme duyarlılığı edinme becerisi.
10 63844 Toplumsal alandaki gelişme ve sorunlara bağlı olarak yaşam boyu öğrenme felsefesi oluşturabilme.
11 63845 Milli ve dini değerler hususunda farkındalık oluşturarak, hurafelerden uzak, toplumsal örf ve adetlerin tanımasını ve yaşatılmasını sağlayabilme.
12 63846 Din bilimlerine ilişkin tarihi bilgi birikimiyle birlikte, alanıyla ilgili güncel bilgi ve gelişmeleri izleyebilme ve sorunların çözümünde kullanabilme becerisi.
13 63847 Dini metinleri orijinal kaynaklarından okuyup, anlayabilecek düzeyde dil becerisi elde edebilme.

Ögrenme Çıktı Matrisi

Program Çıktısı
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13
Öğrenme Çıktısı
1 5 4 4 5 3 5 4 4 2 3 3 5 3
2 4 4 4 5 3 5 3 4 2 2 3 5 3
3 5 5 4 5 3 5 4 4 2 2 2 5 3
4 5 5 4 5 3 5 4 4 2 3 2 5 3
5 4 4 4 5 3 5 4 4 2 3 2 5 3
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek