Ders Öğretim Planı

Ders Kodu Ders Adı Ders Türü Yıl Dönem AKTS
İLH401 İslam Mezhepleri Tarihi 927001 4 7 4

Dersin Amacı

İslam mezheplerinin önemi, başlıca konuları, metotları ve mezhepler arasında tarihsel süreç içerisinde ortaya çıkan farklılıklar ile mezheplerin İslam düşüncesindeki yerine ilişkin kapsamlı bir bakış açısı ile sahanın temel konu ve sorunlarını tanıyabilme becerisi kazanmak

Dersin Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri

Prof. Dr. Harun YILDIZ, Dr. Öğrt. Üyesi İbrahim Hakkı İNAL

Ön Koşul Dersleri

Yok

Önerilen Diğer Hususlar

Yok

Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar

M. Saffet Sarıkaya, İslam Düşünce Tarihinde Mezhepler, İst., 2009. H. İbrahim Bulut, İslam Mezhepleri Tarihi, Ankara Okulu Yay., Ank., 2012 E. Ruhi Fığlalı, İmâmiyye Şiası, Ank., 1984. E. Ruhi Fığlalı, Günümüz İslam Mezhepleri, İzmir, 2008. W. Montgomery Watt, İslam Düşüncesinin Teşekkül Devri, (Çev. E. Ruhi Fığlalı), İst., 1998. Ahmet Turan, İslam Mezhepleri Tarihi, Samsun, 2000. Harun Yıldız, Kendi Kaynakları Işığında Hariciliğin Doğuşu ve Gelişimi, Ankara, 2010. Sönmez Kutlu, Türklerin İslâmlaşma Sürecinde Mürcie ve Tesirleri, Ank., 2000. Harun Yıldız, Anadolu Alevîliği Amasya Yöresi Bağlamında Bir İnceleme, Ank., 2014. Kemal Işık, "Mutezile’nin İlk Kurucusu Vasıl b. Ata ve Büyük Günah Meselesi", AÜİFD, XXIV, Ank., 1981, (ss. 337-357). Selim Özarslan, "Mu'tezile: Basra ve Bağdat Mu'tezilîleri ve Başlıca Görüşleri", CÜİFD., VII/1, Sivas, 2003, (ss. 161-181). Sönmez Kutlu, "Mürcie Mezhebi: Doğuşu, Fikirleri, Edebiyatı ve İslam Düşüncesine Katkıları", Gazi Üniv. Çorum İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2002/I, (ss. 168-210). Yusuf Gökalp, "Zeydiyye Mezhebinin Doğuşu, Teşekkül Süreci ve Tarihçesi", Çukurova Üniv. İlahiyat Fakültesi Dergisi, VII/2, Adana, 2007. Muzaffer Tan, "Erken Dönem İsmaililik ve Temel Görüşleri", EKEV Akademi Dergisi, XXXIX, Erzurum, 2009. Mustafa Öz, "Dürzilik", Marmara Üniv. İlahiyat Fakültesi Dergisi, VII-X, İst., 1995. Mehmet Baktır, “Mütekaddimin Selefiyye ve Düşünce Yapısı”, Kelam İlminin Yeniden İnşasında Geleneğin Yeri Sempozyumu, Elazığ Üniv. İlahiyat Fakültesi, Elazığ, 2004, (ss. 1-17). A Turan-H Yıldız “Tarihten Günümüze Anadolu Aleviliği”, OMÜİFD., 26-27, Samsun, 2008, (ss. 11-24). Ahmet Turan, "Yezidi İnanç ve İbadetleri", OMÜİFD., I, Samsun, 1986, (ss. 137-171). M. Hanefi Palabıyık, “Dini İnançları ve Özellikleri Bakımından Nusayrilik”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 2010/54, (ss. 19-48). Cenksu Üçer, "Geleneksel Alevilikte İbadet Hayatı ve Alevilerin Temel İslami İbadetlere Yaklaşımları", Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, V (2005), Sayı 2, (ss. 161-189).

Staj Durumu

Yok

Dersin İçeriği

İslam Mezhepleri Tarihi’nin konusu, amacı ve metodu; Mezheplerin ortaya çıkış sebepleri; Erken dönem İslam tarihinde ortaya çıkan ilk siyasal ihtilaflar ve mezheplerin doğuşuna etkileri; Müslümanlar arasında ortaya çıkan ilk farklılaşma hareketi: Hâricîler, Hâricîlerin başlıca kolları ve temel görüşleri; Şîîler, Tarihsel gelişimi ve inançlar; Başlıca Şîî fırkaları, Zeydiyye, İmâmiyye/İsnâ Aşeriyye, İsmailiyye, Bâtınîlik ve Dürzîlik; Mu’tezile Doğuşu ve Tarihsel Gelişimi; Mu’tezile’nin temel görüşleri; Mürcie; Ehl-i Sünnet Ekolü Doğuş ve Gelişim; Ehl-i Sünnet’in itikâdî kolları: Selefîlik, Eş’arîlik, Mâturidîlik; Günümüz Türkiyesi’nde mezhep ve dinî gruplar: Anadolu Alevîleri/Kızılbaşlar Doğuşu, Gelişimi ve Temel inançlar, Nusayrîler, Yezidîler.

Değerlendirme

# Etkinlikler Adet Yuzde Katkısı Yarıyıl İci Etkinlik Yıl Sonu Etkinlik
90 Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri 0 40
91 Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri 0 60
1 Ara Sınav 1 80 1
31 Ödev Problemleri için Bireysel Çalışma 1 20 1
2 Final Sınavı 1 100 1

Ders İş Yükü Verisi

# Etkinlikler Adet Süresi(saat) Toplam İş Yükü(saat)
5 Derse Katılım 13 2 26
31 Ödev Problemleri için Bireysel Çalışma 13 4 52
32 Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma 1 10 10
33 Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma 1 10 10

Haftalık Ders İçeriği

Hafta Teorik Uygulama Laboratuar Ders Notları
1 İslam Mezhepleri Tarihi'nin konusu, gayesi ve metodu Hafta 1.docx
2 Mezheplerin Doğuş Sebepleri Hafta 2.docx
3 Erken dönem İslam tarihinde ortaya çıkan ilk siyasal ihtilaflar Hz. Osman ve Hz. Ali dönemleri ve mezheplerin doğuşunu hazırlayan sorun ve gelişmeler Hafta 3.docx
4 Müslümanlar arasında ortaya çıkan ilk farklılaşma hareketi: Hâricîler Hâricîlerin başlıca kolları ve temel görüşleri Hafta 4.docx
5 Şîîler, Orftaya Çıkışları, Tarihsel gelişimi ve inançlar Hafta 5.docx
6 Başlıca Şîî fırkaları, Zeydiyye Hafta 6.docx
7 İmâmiyye, Caferiyye, İsnâ Aşeriyye, Hafta 7.docx
8 İsmailiyye, Bâtınîlik ve Dürzîlik Hafta 8.docx
9 Ara Sınav
10 Mu’tezile Doğuşu ve Tarihsel Gelişimi Hafta 10.docx
11 Mu’tezile’nin Temel Görüşleri Hafta 11.docx
12 Ehl-i Sünnet Ekolü - Selefilik, Eş'arilik Hafta 12.docx
13 Ehl-i Sünnet Ekolü - Maturidilik Hafta 13.docx
14 Vehhabilik Hafta 14.docx

Dersin Öğrenme Çıktıları

# Öğrenme Çıktı Id Açıklama
1 1264139 Dersi alan öğrenciler, mezheplerin doğuş sebepleri ile belli başlı özelliklerini analiz etme becerisi kazanırlar.
2 1264140 Dersi alan öğrenciler, İslam Mezhepleri Tarihi'nin temel kavram, yöntem, konu ve sorunlarını kavrama becerisi kazanırlar.
3 1264141 Dersi alan öğrenciler, mezheplerde ortak olan ve olmayan bazı temel fikirleri tutarlı bir şekilde formüle etme yetisi kazanırlar.
4 1264142 Dersi alan öğrenciler, İslam kültür tarihi içerisinde mezhep hareketlerinin yerini sağlıklı bir şekilde değerlendirip bu çerçevede meselelere daha geniş bir perspektiften bakma yetisi kazanırlar.
5 1264143 Dersi alan öğrenciler, İslam tarihi içerisinde ortaya çıkan mezhep ve çeşitli dini hareketlerin doğru kavranılırsa, birer zenginlik unsuru olduğunu anlarlar

Bölüm Program Çıktıları

# Program Çıktı Id Açıklama
1 63838 Bireysel ve toplumsal düzeyde etkili din hizmeti sunabilmek için gerekli olan genel kültür, alan bilgisi ve mesleki formasyona ilişkin bilgi ve becerilerini geliştirebilme.
2 63839 Din bilimlerine ilişkin alanlarda, disiplinler arası çalışma becerisi.
3 63848 Tarihi süreç içinde oluşmuş İslam Kültür ve Medeniyetini özgün nitelikleriyle kavratarak, tarihi ve kültürel mirasımıza ilişkin bir aidiyet duygusu ve bilinci geliştirebilme.
4 63840 Bireysel, toplumsal ve küresel nitelikteki olay ve sorunlara, dini ve sosyal bilimlerin verileri doğrultusunda, tanımlama, kurgulama, değerlendirme ve çözüm önerileri getirebilme becerisi.
5 63849 Aldığı eğitim ve öğretime paralel olarak, toplum içerisinde mesleğini temsil edebilme duygu ve becerisi.
6 63850 Her çeşit bireysel, toplumsal hatta küresel nitelikli, felsefi, sosyal, psikolojik ve dini içerikli sorunları, temel kaynaklardan yararlanarak, bilimsel düzeyde araştırıp, analiz ve sentez yaparak, rapor haline getirebilme.
7 63841 Örgün ve yaygın din eğitiminin hedef kitlesi olan çocuk, genç, yetişkin ve yaşlıları biyolojik, psikolojik, sosyal ve dini gelişim özelliklerine göre tanıyıp, uygun yöntem ve tekniklerle dini öğretileri sunabilme becerisi.
8 63842 Toplumun dezavantajlı grubunu oluşturan (engelliler, mahkumlar, hasta ve yaşlılar, dul ve yetimler) kişilere yönelik, dini danışmanlık ve rehberlik yapabilme.
9 63843 Din bilimlerine ilişkin araştırmalarda meslek etiğine riayet, bireysel ve toplumsal sorumluluk bilinci içinde hareket etme duyarlılığı edinme becerisi.
10 63844 Toplumsal alandaki gelişme ve sorunlara bağlı olarak yaşam boyu öğrenme felsefesi oluşturabilme.
11 63845 Milli ve dini değerler hususunda farkındalık oluşturarak, hurafelerden uzak, toplumsal örf ve adetlerin tanımasını ve yaşatılmasını sağlayabilme.
12 63846 Din bilimlerine ilişkin tarihi bilgi birikimiyle birlikte, alanıyla ilgili güncel bilgi ve gelişmeleri izleyebilme ve sorunların çözümünde kullanabilme becerisi.
13 63847 Dini metinleri orijinal kaynaklarından okuyup, anlayabilecek düzeyde dil becerisi elde edebilme.