Ders Öğretim Planı

Ders Kodu Ders Adı Ders Türü Yıl Dönem AKTS
ARK327 Arkeometri I 927003 3 5 3

Dersin Amacı

Geçmişte yaşamış topluluklara yöneltilen sorulara göre arkeolojide/arkeoloji bilimlerinde makroskobik, mikroskobik ve ultramikroskobik kalıntıları farklı yönleriyle ele alan analiz ve yöntemler kullanılır. Kullanılan yöntemler çalışma sorusuna, amacına ve teknik sınırlamalara göre hem arazi hem de laboratuvarda gerçekleştirilmektedir. Bu yöntemler arasında pH, organik içerik, fosfor gibi kimyasal analizler, tarihleme yöntemleri, arkeobotaniki arkeozooloji, antik DNA, fitolit, polen, spor gibi biyolojik analizler, arkeolojik mikromorfoloji, spektroskopi gibi ileri teknik analizler bulunmaktadır. Başlangıçta toprak bilimleri, sedimantoloji, mineroloji, petrografi, jeoloji, genetik gibi disiplinlerde kullanılan bu yöntemler son on yıllarda arkeoloji dünyasında da yer bulmuş ve arkeolojinin ayrılmaz bir parçası olmuştur. Ayrıca gelişen teknoloji ve dijitalizasyon çağı siber arkeoloji, istatistikler, modelleme, coğrafi bilgi sistemleri gibi alanları da arkeoloji ile tanıştırmıştır. Arkeometri dersinde amaç sözü geçen arkeolojik analiz ve yöntemlerin laboratuvar ve arazide neden ve nasıl uygulandığından elde edilen verinin bilgiye dönüştürülmesi ve arkeolojik yorumunun yapılmasına kadar geçen süreci bir bütün olarak öğrencilerle paylaşmaktır.

Dersin Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri

Araş. Gör. Dr. Melis Uzdurum

Önerilen Diğer Hususlar

Yok

Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar

Banning, E.B., 2000, The Archaeologist’s Laboratory, Kluwer Academic Publishers. Çakırlar, C., Çilingiroğlu, Ç., Ünlüsoy, S., (ed.), 2020, Arkeolojide Temel Yöntemler, 2. Basım, Ege Yayınları, İstanbul. Erdoğu, B., 2007, Arkeoloji, Teori, Politika, Denemeler, Okyanus yayınları. Erdur, O. – Duru, G., (ed.), 2013, Arkeoloji: Niye, Nasıl, Ne İçin? 2. Baskı, Ege Yayınları, İstanbul. Gamble, C., 2014, Arkeolojinin Temelleri, D. Kayıhan (Çev.), Aktüel Arkeoloji, İstanbul. Hodder, I., 2018, Dolanıklık, İnsan ile Şeyler Arasındaki İlişkilerin Arkeolojisi, B. C. Yılmazyiğit (Çev.), Alfa Yayınları. Hodder, I. – Hutson, S., 2010, Geçmişi Okumak: Arkeolojiyi Yorumlamada Güncel Yaklaşımlar, B. Toprak, E. Rona (Çev.), Phoenix Yayınları, Ankara. Renfrew, C., - Bahn, P., 2013, Arkeoloji: Anahtar Kavramlar, S. Somuncuoğlu (Çev.), İletişim Yayıncılık, İstanbul. Renfrew, C., Bahn, P., 2018, Arkeoloji Kuramlar, Yöntemler ve Uygulama, G. Ergin (Çev.), Homer Kitabevi, İstanbul. Tekin, H., 2017, Tarihöncesinde Mezopotamya, Yeni Yaklaşımlar, Yeni Yorumlar ve Yeni Kronoloji, Bilgin Kültür Sanat. Trigger, B. G., 2014, Arkeolojik Düşünce Tarihi, F. Aydın (Çev.), Eskiyeni Yayınları, İstanbul. Clarke, D. L., 1968, Analytical Archaeology, London. Gardner, A., Lake, M., Sommer, U. (eds.), 2013, The Oxford Handbook of the Archaeological Theories, Oxford University Press. Malainey, M., 2011, A Consumer’s Guide to Archaeological Science, Analytical Techniques, Springer. Arkeometri Ünitesi Bilimsel Toplantı Bildirileri, Ankara. Dinçol, A.M., Kantman, S., Analitik Arkeoloji, Denemeler, Anadolu Araştırmaları III, Özel sayı, Edebiyat Fakültesi Basımevi, İstanbul. Esin, U., 1985, Arkeoloji’de Kullanılan Arkeometrik Araştırmalara Genel Bir Bakış”, I. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, Ankara. Martinon-Torres, M., Killick, D., 2015, “Archaeological Theories and Archaeological Sciences”, The Oxford Handbook of Archaeological Theory, A. Gardner, M. Lake, U. Sommer (eds.), Oxford University Press. Trigger, B. G., 2014, Arkeolojik Düşünce Tarihi, F. Aydın (Çev.), Eskiyeni Yayınları, İstanbul. Çakırlar, C., Çilingiroğlu, Ç., Ünlüsoy, S., (ed.), 2020, Arkeolojide Temel Yöntemler, 2. Basım, Ege Yayınları, İstanbul. Jones, A., 2004, “Archaeometry and Materiality: Materials-Based Analysis in Theory and Practice”, Archaeometry 46, 3, University of Oxford, 327-338. Malainey, M., 2011, A Consumer’s Guide to Archaeological Science, Analytical Techniques, Springer. Shillito, L-M., 2017, “Multivocality and Multiproxy Approaches to the Use of Space: Lessons from 25 Years of Research at Çatalhöyük”, World Archaeology, Vol. 49, Routledge, 237-259. Weiner, S., 2010, Microarchaeology, Beyond the Visible Archaeological Record, Cambridge University Press. The Encyclopedia of Archaeological Sciences, 2018. Aitken, M., 1990, Science-Based Dating in Archaeology, Longman Group, London and New York. Banning, E.B., 2000, The Archaeologist’s Laboratory, Kluwer Academic Publishers. Renfrew, C., Bahn, P., 2018, Arkeoloji Kuramlar, Yöntemler ve Uygulama, G. Ergin (Çev.), Homer Kitabevi, İstanbul. Weiner, S., 2010, Microarchaeology, Beyond the Visible Archaeological Record, Cambridge University Press. The Encyclopedia of Archaeological Sciences, 2018. Çakırlar, C., Çilingiroğlu, Ç., Ünlüsoy, S., (ed.), 2020, Arkeolojide Temel Yöntemler, 2. Basım, Ege Yayınları, İstanbul. Lowenstam, H.A., Winer, S., 1989, On Biomineralization, Oxford University Press. Piperno, D.R., 2006, Phytoliths, A Comprehensive Guide for Archaeologists and Paleoecologists, Altamira Press. Renfrew, C., Bahn, P., 2018, Arkeoloji Kuramlar, Yöntemler ve Uygulama, G. Ergin (Çev.), Homer Kitabevi, İstanbul. Weiner, S., 2010, Microarchaeology, Beyond the Visible Archaeological Record, Cambridge University Press. Banning, E.B., 2000, The Archaeologist’s Laboratory, Kluwer Academic Publishers. Bohn, H. L., McNeal, B. L., O’Connor, G. A., 2001, Soil Chemistry, Third edition, John Wiley & Sons, INC. Howell, G., Edwards, M., Vandenabeele, P. (eds.), Analytical Archaeometry, Selected Topics, RSC Publishing. Kaçar B., 2012, Toprak Analizleri, 3. Baskı, Nobel Akademik Yayıncılık. Kerey, İ.E., Erkal, T., 2014, Sedimantoloji, Nobel Akademik Yayıncılık. Librey, S., 1975, Soil Science and Archaeology Academic Press, London. Malainey, M., 2011, A Consumer’s Guide to Archaeological Science, Analytical Techniques, Springer. Öz, S., Demirci, Ş., 2017, Arkeokimyaya Genel Bakış, Gazi Kitabevi. The Encyclopedia of Archaeological Sciences, 2018. Çakırlar, C., Çilingiroğlu, Ç., Ünlüsoy, S., (ed.), 2020, Arkeolojide Temel Yöntemler, 2. Basım, Ege Yayınları, İstanbul. Howell, G., Edwards, M., Vandenabeele, P. (eds.), Analytical Archaeometry, Selected Topics, RSC Publishing. Malainey, M., 2011, A Consumer’s Guide to Archaeological Science, Analytical Techniques, Springer. Weiner, S., 2010, Microarchaeology, Beyond the Visible Archaeological Record, Cambridge University Press. Banning, E.B., 2000, The Archaeologist’s Laboratory, Kluwer Academic Publishers. Campbell, G., Moffett, L., Straker, V., 2011, Environmental Archaeology, A Guide to the Theory and Practice of Methods, from sampling and Recovery to Postexcavation, Second edition. Courty, M. A., Goldberg, P., Macphail, R., 1989, Soil and Micromorphology in Archaeology, Cambridge University Press, Cambridge. Çakırlar, C., Çilingiroğlu, Ç., Ünlüsoy, S., (ed.), 2020, Arkeolojide Temel Yöntemler, 2. Basım, Ege Yayınları, İstanbul. Evans, J. G., 2003, Environmental Archaeology and the Social Order, London, New York: Routledge. French, C., 2003, 2003, Geoarchaeology in Action, Studies in Soil Micromorphology and Landscape Evolution, Routledge. Goldberg, P., 2006, Practical and Theoretical Geoarchaeology, Oxford. Karkanas, P., Goldberg, P., 2019, Recontructing Archaeological Sites, Understanding the Geoarchaeological Matrix, Wiley. Nicosia, N., Stoops, G., 2017, Archaeological Soil and Sediment Micromorphology, Wiley. Pearsall, D.M., 2015, Paleoethnobotany: A Handbook of Procedures, 3rd ed. Left Coast Press. Renfrew, C., Bahn, P., 2013, Arkeoloji: Anahtar Kavramlar, S. Somuncuoğlu (Çev.), İletişim Yayıncılık, İstanbul. Renfrew, C., Bahn, P., 2018, Arkeoloji Kuramlar, Yöntemler ve Uygulama, G. Ergin (Çev.), Homer Kitabevi, İstanbul. VanDerwarker, A.M., Peres, T.M., (eds.), Integrating Zooarchaeology and Paleoethnobotany, A Consideration of Issues, Methods, and Cases, Springer. Ahunbay, Z., 2016, Tarihi Çevre Koruma ve Restorasyon, Yapı Endüstri Merkezi Yayınları. David, N., Kramer, C., 2001, Ethnoarchaeology in Action, Cambridge University Press. Duru, G., 2014, “Deneysel Arkeoloji Yoluyla Bir Ev Yapımı”, Colloquium Anatolicum, Anadolu Sohbetleri XIII, TEBE, İstanbul, 131-151. Foulds, F., Millson, D., 2013, Experimental Archaeology and Theory, Recent approaches to testing archaeological hypotheses, Oxbow Books. Renfrew, C., Bahn, P., 2013, Arkeoloji: Anahtar Kavramlar, S. Somuncuoğlu (Çev.), İletişim Yayıncılık, İstanbul. Yakar, J., 2007, Anadolu’nun Etnoarkeolojisi, Homer Kitabevi. Evans, T.L., Daly, P., 2006, Digital Archaeology, Bridging method and theory, Routledge. Mehrer, M.W., Wescott, K.L., (eds.), 2006, GIS and Archaeological Site Location Modeling, Taylor & Francis.

Dersin Sunulduğu Dil

Türkçe

Staj Durumu

Yok

Dersin İçeriği

Arkeometri seçmeli bir derstir ve Arkeometri -1, Arkeometi 2 olmak üzere arka arkaya iki dönem verilecektir. Ders içeriği, programı ve işlenme biçimi bu devamlılığa göre planlanmıştır. Arkeolojik düşünce tarihi, arkeoloji bilimlerinin bu tarihçedeki dönüşümü ve bugün geldiği yaklaşımsal nokta her iki yarıyılda da üzerinde durulacak bir konudur. Arkeometri I, arkeolojide kullanılan analitik yöntemlerin hangi arkeolojik sorulara cevaben, nasıl yapıldığı, uygulama süreci, kullanılan cihazların temel çalışma prensipleri ve örnek çalışmalara odaklıdır. Arkeometri II ise analizi yapılan arkeolojik kalıntıların oluşumu, örneklerin nasıl ve ne gibi stratejilerle toplandığı ve ayrıca siber arkeoloji ve istatistiksel uygulama konularına yoğunlaşır. Bu bağlamda yıllık ders programı arazi ve laboratuvar çalışmaları olarak ikiye ayrılmıştır. Güz yarıyılında laboratuvar, bahar yarıyılında ise arazi çalışmalarının anlatılacağı bir izlence oluşturulmuştur.

Değerlendirme

# Etkinlikler Adet Yuzde Katkısı Yarıyıl İci Etkinlik Yıl Sonu Etkinlik
90 Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri 1 40
91 Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri 1 60
1 Ara Sınav 1 50 1
4 Quiz 1 25 1
54 Ev Ödevi 1 25 1
2 Final Sınavı 1 100 1

Ders İş Yükü Verisi

# Etkinlikler Adet Süresi(saat) Toplam İş Yükü(saat)
1 Ara Sınav 1 1 1
2 Final Sınavı 1 2 2
4 Quiz 1 1 1
10 Tartışma 4 2 8
11 Soru-Yanıt 7 2 14
27 Makale Yazma 7 1 7
34 Okuma 7 2 14
48 Sözlü Sınav 6 3 18
54 Ev Ödevi 10 1 10

Haftalık Ders İçeriği

Hafta Teorik Uygulama Laboratuar Ders Notları
1 Arkeoloji bilimleri / arkeometri ve mikroarkeoloji kavramları Arkeometri_I_ders 1 tanıtım videosu.m4v
https://avys.omu.edu.tr/storage/app/public/melis.uzdurum/64531/Arkeometri_I_notlar.pdf
Arkeometri_I_notlar.pdf
2 Arkeolojik düşünce tarihi, kültür tarihçi, süreçsel, post-süreçsel arkeolojik yaklaşımlar Arkeometri_I_notlar.pdf
Arkeometri_I_ders_2_tanıtım_videosu.m4v
https://avys.omu.edu.tr/storage/app/public/melis.uzdurum/64531/Arkeometri_I_notlar.pdf
3 Dünyada ve Türkiye’de arkeometrinin gelişimi (yayınlar, analizler, kazılar, enstitüler), arkeolojide temel yöntemler, vaka çalışmaları Arkeometri_I_notlar.pdf
https://avys.omu.edu.tr/storage/app/public/melis.uzdurum/64531/Arkeometri_I_notlar.pdf
Arkeometri_I_ders_3_tanıtım_videosu.mp4
4 Arkeolojide incelenen maddesel kültür ögeleri, mikro ve makro kalıntılar, mikroarkeolojik ve makroarkeolojik yöntemler, çoksesli ve multi-proksi yaklaşımlar Arkeometri_I_notlar.pdf
https://avys.omu.edu.tr/storage/app/public/melis.uzdurum/64531/Arkeometri_I_notlar.pdf
Arkeometri_I_ders_4_tanıtım_videosu.mp4
5 Tarihlendirmede kullanılan analitik teknikler, Radyoaktif yöntemler: Radyokarbon, Uranyum Serisi Bozunması, Nükleer Reaksiyon ve Parçacık Hızlandırıcılar, Potasyum Argon Analizleri; TL, OSL, ESR, Dendrokronoloji; Flor Eğilimi, Obsidyen Hidrasyonu, Amino Asit Resamizasyonu; Arkeomanyetizma, DNA Arkeometri_I_ders_5_tanıtım_videosu.mp4
Arkeometri_I_notlar_tarihleme.pdf
https://avys.omu.edu.tr/storage/app/public/melis.uzdurum/64531/Arkeometri_I_notlar_tarihleme.pdf
6 Quiz
7 Biyoarkeolojik analizler: Antik DNA, Röntgen, CT-MR, Radiyografi, Fiberoptik endoskopik, Paleopatoloji, Parazitoloji, Paleodemografi, biyoarkeolojik analizlerin araştırma konuları ve seçilmiş arkeolojik çalışmalar Arkeometri_I_ders_7_tanıtım_videosu.mp4
Arkeometri_I_notlar_biyoarkeoloji.pdf
https://avys.omu.edu.tr/storage/app/public/melis.uzdurum/64531/Arkeometri_I_notlar_biyoarkeoloji.pdf
8 Çevresel arkeoloji: Arkeobotanik, Arkeozooloji, Fitolit, Protein, Nişasta, Polen ve Spor analizleri, Karpoloji, Antrakoloji yöntemleri, arkeolojik örnekler Arkeometri_I_ders_8_tanıtım_videosu.m4v
9 Ara sınav / Vize
10 Çevresel arkeoloji: Jeoarkeoloji, Mikromorfoloji, Arkeolojik Mikromorfoloji analizleri, arkeolojik örnekler
11 Kimyasal analizler: Organik içerik, Kalsiyum karbonat, pH, Asitle muamele, kızdırma kaybı, manyetik duyarlılık, tuz testleri, yağ ve protein, fosfor, fosfat; Granulometri-parçacık boyutu analizi, arkeolojik örnekler
12 Elemenler, atomlar, moleküllerin incelenmesi, Spektroskopik cihazların çalışma prensipleri, Spektroskopik analizler, FTIR, μ-FTIR, UV-Vis, AES, AAS, IR, Raman, XRF, μ-XRF, ICP-MS, NAA, GC-MS, İzotop Kütle Spektroskopisi, Mineraller, SEM, Elektron mikroskopisi, arkeolojik örnekler
13 Ödev
14 Deneysel arkeoloji, etnoarkeoloji, üretim zinciri, koruma ve onarım alanında uygulanan arkeometrik yöntemler, arkeolojik örnekler
15 Dijital arkeoloji, siber arkeoloji; uzaktan algılama; coğrafi bilgi sistemleri (CBS)
16 Yarıyıl sonu sınavı / Final

Dersin Öğrenme Çıktıları

# Öğrenme Çıktı Id Açıklama
1 1533267 Arkeolojik çalışmalarda ortaya çıkarılan maddi kültür ögelerini, makroarkeolojik ve mikroarkeolojik buluntu ve kalıntıları doğa bilimlerinden yararlanılarak nasıl değerlendirileceği bilgisini edinme
2 1533273 Arkeometrik düşünce tarihi ve yaklaşımlar
3 1533268 Arkeoloji bilimleri/Arkeometri alanındaki yöntem ve analizlerin neler olduğu bilgisi
4 1533270 Çevresel arkeoloji, deneysel arkeoloji, jeofizik yöntemler, tarihlendirme yöntemleri, kimyasal analizler, biyoarkeolojik analizler, spektroskopik analizler, mikromorfolojik analizler
5 1533269 Arkeoloji Bilimlerinde kullanılan yöntemlerin uygulanma süreci ve prensipleri

Bölüm Program Çıktıları

# Program Çıktı Id Açıklama
1 71554 Kazı tekniklerine hâkim olma
2 71555 Fotoğraf çekme, tanımlama, teşhis ve tarihlendirme yapma
3 71556 Kontekst ve veri toplama işlemleri yapma
4 71557 Disiplinler arası bir ekip kurabilme ve bu ekibi teknik ve lojistik anlamda yönetebilme
5 71558 Mesleki ve etik sorumluluk bilinci
6 71559 Mimari, plan, profil ve kesit, çizimi yapma
7 71560 Projelendirme, planlama ve uygulama
8 71561 Belli başlı restorasyon, konservasyon tekniklerine hakim olma
9 71562 Pişmiş toprak, taş, cam, metal eser temizlemesi yapabilme
10 71563 Plan ve harita oluşturma ve okuyabilme
11 71564 Alan çalışmalarında arazinin yapısına uygun bir çalışma sistemi kurabilme
12 71565 Arkeolojik belgeleme yöntemlerini uygulayabilme
13 71574 Yeni gelişen teknolojileri takip edip arkeolojik çalışmalara bütünleştirebilme
14 71568 Yaşam boyu öğrenmenin gerekliliği bilinci, Mesleki ve etik sorumluluk bilinci
15 71567 Arkeolojik çalışmalarda problemi tespit edebilme ve çözümüne yönelik öneriler geliştirebilme
16 71566 Arkeoloji eğitimi sırasında temel alanlarda edindiği bilgileri birleştirerek kullanabilme
17 71577 İlgili kanunları bilme
18 71576 Rapor yazabilme
19 71575 Eser tarihlendirebilme
20 71573 Mimarlık, seramik, heykeltıraşlık sikke gibi başlıca konularında bilgi sahibi olma
21 71572 İkonografik değerlendirme
22 71571 Katalog düzenleme
23 71570 Literatür tarayabilme
24 71569 Arkeolojik malzemeleri envanterleme

Ögrenme Çıktı Matrisi

Program Çıktısı
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24
Öğrenme Çıktısı
1 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5
2 5 5 5 5 5 5 4 4 4 4 4 4 5 4 5 4 4 4 4 4 5 5 5 5
3 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5
4 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 4 5 5 5 5 4 4 4 5 5 5 5 4
5 5 5 5 5 5 5 5 5 4 5 4 5 5 5 5 4 4 4 4 4 4 4 4 4
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek