Ders Öğretim Planı

Ders Kodu Ders Adı Ders Türü Yıl Dönem AKTS
TDE322 Güney-Doğu Türk Lehçeleri 927003 3 6 5

Dersin Amacı

Güneydoğu Türk Lehçelerinin karakteristik ses ve şekil özellikleri ile ilgili bilgi vermek, ilgili lehçelere ait metinleri okuyup anlayabilmek, dilbilgisel çözümlemeler yapmak, metinlerin ses ve şekil özelliklerinden hareketle hangi lehçeye ait olduğunu ayırt edebilmek

Dersin Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri

Dr. Öğr. Üyesi Hanife ALKAN ATAMAN

Ön Koşul Dersleri

Yok

Önerilen Diğer Hususlar

Yok

Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar

Tekin, Talat-Ölmez, Mehmet (1999). Türk Dilleri, Simurg Yayınları. Türk Dünyası El Kitabı I-IV (1992). Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları. Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi, 1-32 C. (e-kitap) Gürsoy Naskali, Emine (1997). Türk Dünyası Gramer Terimleri Kılavuzu, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Ercilasun, Ahmet B. (2007). “Özbek Türkçesi”, Türk Lehçeleri Grameri, Ankara: Akçağ Yayınları: 231-290. Ercilasun, Ahmet B. (2007). “Yeni Uygur Türkçesi”, Türk Lehçeleri Grameri, Ankara: Akçağ Yayınları: 355-428. Doğan, Levent vd. (2007). “Özbek Türkçesi”, Çağdaş Türk Lehçeleri El Kitabı, İstanbul: Kriter Yayınları: 367-417. Doğan, Levent vd. (2007). “Yeni Uygur Türkçesi”, Çağdaş Türk Lehçeleri El Kitabı, İstanbul: Kriter Yayınları: 619-681. Buran, Ahmet-Alkaya, Ercan (2012). “Özbek Türkçesi”, Çağdaş Türk Lehçeleri. Ankara: Akçağ Yayınları: 149-186. Buran, Ahmet-Alkaya, Ercan (2012). “Özbek Türkçesi”, Çağdaş Türk Lehçeleri, Ankara: Akçağ Yayınları: 186-230. Ercilasun Ahmet Bican (1992). Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü, I-II, Kültür Bakanlığı Yayınları. Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Grameri Fiil-Basit Çekim (2006). (Ed.: Ahmet Bican Ercilasun vd.), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Zeynalov, Ferhat (1993). Türk Lehçelerinin Karşılaştırmalı Dilbilgisi, İstanbul: Cem Yayınları. Tekin, Talat (1989). “Türk Dil ve Diyalektlerinin Yeni Bir Tasnifi”, Erdem. Tavkul, Ufuk (2003). “Türk Lehçelerinin Sınıflandırılmasında Bazı Kriterler”, Kırım Dergisi, 12 (45), 23-32. Coşkun, Volkan (2000). Özbek Türkçesi Grameri, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Yıldırım, Hüseyin (2009). Özbek Türkçesi, Ankara: Gazi Kitabevi. Ölmez, Zuhal. “Özbekler ve Özbekçe”, Türk Halkları ve Dilleri, 12: 24-31. Öztürk, Rıdvan (2005). Özbek Türkçesi El Kitabı, Çizgi Kitabevi, Konya 2005. Saray, M. (1993). Özbek Türkleri Tarihi, İstanbul. Yaman, Ertuğrul-Mahmud, Nizamiddin (1998). Özbek Türkçesi-Türkiye Türkçesi/Türkiye Türkçesi-Özbek Türkçesi Karşılıklar Kılavuzu, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Yusuf, Berdak-Tulum, Mehmet Mahur (1994). Özbekistan Türkçesi-Türkiye Türkçesi/Türkiye Türkçesi-Özbekistan Türkçesi Sözlük, İstanbul TDAV Yayınları. Özbek Tilinin İzohlı Lugati (komisyon), Taşkent, 5 C. Yaman, Ertuğrul (2000). Türkiye Türkçesi ve Özbek Türkçesinin Söz Dizimi Bakımından Karşılaştırılması, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Öz, Aynur (1999). Özbek Türkçesinde İsimler. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Öztürk, Rıdvan (1994). Yeni Uygur Türkçesi Grameri, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Emet, Erkin (2015). Doğu Türkistan Uygur Ağızları, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Emir Neçipoviç Necip (1995). Yeni Uygur Türkçesi Sözlüğü, (Çev. İklil Kurban), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Yıldız, Mustafa (2016). Yeni Uygur Türkçesinde Tasvir Fiilleri, Kömen Yayınları. Öztürk, Rıdvan (1997). Özbek ve Yeni Uygur Türkçelerinde Fiil, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Arız, Erkin (2002). “Sarı Uygur Araştırmalarının Toplu Bir Kaynakçası”, KÖK Araştırmalar: Kök Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi: C IV, S 1, s. 117-148. Çağatay, S. (1962). “Sarı Uygurların Dili”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten 1961: s. 37-42. Geng, S. - CLARK, L. (1992-93). Saryg Yugur Materials. Acta Orientalia Academiae Scientarum Hungaricum, C XLVI, s. 189-224. Ölmez, M. (1996). “Sarı Uygurlar Sarı Uygurca”, Çağdaş Türk Dili: S 98, s. 31-37. Tenışev, E. R. (1976). Stroy Sarıg-yugurskogo yazıka, Moskva. Dwyer, A. M. (2007). Salar, A Study in Inner Asian Language Contact Processes,Part I: Phonology: Wiesbaden. Hahn, R. F. (1998). “Yellow Uyghur and Salar. The Turkic Languages”, (Ed. L.JOHANSON and É. Á. CSATÓ), Routledge, London and New York, s. 397-402. Kakuk, S. (1961). “Textes Salar”, AOH XIV: C 1, S 2, s. 95-117. Ölmez, M. (2012). “Oğuzların En Doğu’daki Kolları: Salırlar ve Dilleri”, Türk Dili: C CIII, S 732, s. 38-43. Poppe, N. (1953). “Remarks on the Salar Language”, Harvard Journal of Asiatic Studies: Vol. 16, N 3-4, s. 438-477.

Staj Durumu

Yok

Dersin İçeriği

Güneydoğu Türk Lehçeleri arasında yer alan Özbek, Yeni Uygur, Sarı Uygur ve Salar Türkçesi hakkında genel bilgi, Özbek ve Yeni Uygur Türkçesi gramer özellikleri ve sözcükler üzerinde ek-kök tahlilleri

Değerlendirme

# Etkinlikler Adet Yuzde Katkısı Yarıyıl İci Etkinlik Yıl Sonu Etkinlik
90 Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri 0 40
91 Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri 0 60
1 Ara Sınav 1 100 1
2 Final Sınavı 1 100 1

Ders İş Yükü Verisi

# Etkinlikler Adet Süresi(saat) Toplam İş Yükü(saat)
1 Ara Sınav 1 35 35
2 Final Sınavı 1 40 40
4 Quiz 1 30 30
48 Sözlü Sınav 1 25 25

Haftalık Ders İçeriği

Hafta Teorik Uygulama Laboratuar Ders Notları
1 Çağdaş Türk lehçeleri ile ilgili genel bilgi, yararlanılacak kaynaklar, lehçe grupları, "lehçe", "dil", "şive" kavramları Güneydoğu Türk Lehçeleri avys notları.docx
Güneydoğu Türk Lehçeleri 1. Hafta ders tanıtım videosu.mp4
2 Türk dünyası, Türk dilinin yayılma alanları, Türk lehçelerinin tasnifi meselesi Güneydoğu Türk Lehçeleri 2. Hafta ders tanıtım videosu.mp4
3 Güneydoğu Türk lehçeleri, Özbek edebiyatı, Özbek Türkçesinin genel özellikleri, Özbeklerin kullandığı Kiril alfabesi
4 Özbek Türkçesinin ses ve şekil bilgisi
5 Özbek Türkçesi metinleri üzerinde gramer incelemesi
6 Özbek Türkçesi metinleri üzerinde gramer incelemesi
7 Özbek Türkçesi metinleri üzerinde gramer incelemesi
8 Ara-sınav
9 Yeni Uygur edebiyatı, Yeni Uygur Türkçesi ses bilgisi
10 Yeni Uygur Türkçesi şekil bilgisi
11 Yeni Uygur Türkçesi metinleri üzerinde gramer incelemesi
12 Yeni Uygur Türkçesi metinleri üzerinde gramer incelemesi
13 Sarı Uygur Türkçesinin ses ve şekil bilgisi
14 Salar Türkçesinin ses ve şekil bilgisi

Dersin Öğrenme Çıktıları

# Öğrenme Çıktı Id Açıklama
1 1479851 Öğrenciler, Türk Dili ve Edebiyatı alanında araştırma ve çalışma yapabilmenin temel bilgi ve becerilerine sahip olur.
2 1479852 Çağdaş Türk lehçelerinin gramer özelliklerini temel seviyede bilir.
3 1479853 Metinlerin ses ve şekil özelliklerinden hareketle hangi lehçeye ait olduğu çıkarımını yapabilir.
4 1546780 Türk dünyasındaki önemli edebî şahsiyetleri ve eserlerini tanır.

Bölüm Program Çıktıları

# Program Çıktı Id Açıklama
1 79288 Türkçenin geçmişte ve günümüzde gözlemlenebilen dil özellikleri hakkında bilgi sahibi olur, çıkarımlar yapar; Türkçeyi sözlü ve yazılı olarak güzel ve doğru kullanır.
2 79289 Tarihî ve çağdaş Türk lehçelerinin dönemleri, eserleri, şahsiyetleri hakkında temel düzeyde bilgi sahibi olur.
3 79291 Türk halk edebiyatı kapsamında değerlendirilen konuları, edebî şahsiyetleri ve eserlerini tanır.
4 79293 Toplumda yaşayan/yaşatılan gelenek-görenek, inanç, âdet ve uygulamalar ile bunların kökenleri hakkında bilgi sahibi olur.
5 79294 Başlangıcından günümüze kadar Türk edebiyatının tarihî gelişimi, genel yapısı, genel özellikleri, kaynakları, kronolojisi, temsilcileri, önemli eserleri, vezinleri ve nazım şekilleri hakkında bilgi ve deneyim sahibi olur.
6 79290 Dil bilimi ve dil bilgisi yöntemlerinden hareketle Türk dili ile ilgili konularda değerlendirme yapabilir, sorunlara çözüm önerileri üretir.
7 79296 İslâmiyet öncesi Türk edebiyatı, klasik Türk edebiyatı, Türk halk edebiyatı ile Tanzimat, Servet-i Fünûn, Fecr-i Âtî, Millî Edebiyat, Cumhuriyet dönemlerindeki edebî gelişim ve değişimleri bilir, kıyaslar, izah eder; çağın getirdiği yeni dil ve edebiyat sorunları hakkında farkındalık elde eder.
8 79298 Türk Dili ve Edebiyatı’nın bütün bilim dallarında öğrendiklerini bilimsel ilkeler doğrultusunda ve felsefe/tarih/sosyoloji/psikoloji vd. sosyal/insanî bilimlerden yararlanarak doğru ve yeterli anlar, inceler; karşılaştığı dil ve edebiyat problemleri için disiplinlerarası yaklaşımla çözümler üretir.
9 79295 Türk Edebiyatı ürünlerini kuran estetik bakış açısına sahip olur.
10 79297 Türk Edebiyatı’nda üretilen edebî eserleri tür, yapı, dil, tema, edebî akım, edebî kuram, zihniyet, kültür, felsefe, sosyoloji, psikoloji, tarih, din gibi unsurlar açısından disiplinlerarası bir yaklaşımla tahlil eder, biçim ve içerik farklılaşmasını görür ve eleştirel olarak değerlendirir.
11 79299 Öğrendiği dil ve edebiyat bilgilerini kamu ve özel sektördeki tüm kurumlarda eğitim-öğretim amaçları doğrultusunda öğretir. Medya sektöründe (basılı ve görsel) metinlerin ana dilin doğru kullanılmasına dair redaktörlük yapar. Öğretici sertifikasını alması koşuluyla, yabancılara Türkçe öğretmenliği yapar.
12 79292 Halk bilimi (folklor) ve halk edebiyatı alanlarında derleme ve araştırma yapar.

Ögrenme Çıktı Matrisi

Program Çıktısı
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
Öğrenme Çıktısı
1 4 4
2 5 5 3
3 5 5
4 5 5
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek